De Feeks en de Vierdaagse

11 juli 2019

De Feeks en de Vierdaagse

 

In de jaren ’80 maakten wij eigenlijk allemaal dat we de stad uitkwamen tijdens de Vierdaagse. De stad werd overspoeld door een enorme hoeveelheid testosteron omdat het aantal mannen flink de overhand kreeg. Dat betekende dat veel vrouwen lastig gevallen en zelfs verkracht werden. Ook mannen die als homo herkenbaar waren werden te grazen genomen. Als triest dieptepunt was daar de belegering van homocafé het Bakkertje in de van Welderenstraat in 1983. De politie liet het gebeuren en er vielen een flink aantal gewonden.

Het goede nieuws was dat er door dat geweld en het gebrek aan bescherming meer strijdbaarheid ontstond en zichtbaar werd. De Roze Zaterdag werd in 1984 naar Nijmegen gehaald en vanaf toen kon niemand meer om ons heen. Ook de gemeenteraad schaamde zich en beraadde zich en installeerde in 1988 een klankbordgroep homo/lesbisch beleid, waarin o.a. Joke Peters uit de boekhandel plaatsnam.

In 1984 verhuisde de boekhandel van de Ridderstraat naar de van Welderenstraat. En op de woensdag van de Vierdaagse kwam het binnenkomende legioen elk jaar langs de winkel gelopen. De traditie ontstond dat iedereen die in de stad was die middag richting boekhandel kwam. Er stonden stoelen op de stoep, we klapten voor bekenden en voor de mensen van 'Is het Hier Oorlog?' en we floten naar de stoere vrouwelijke militairen. Jaar in jaar uit werd de woensdag iets groter en iets uitbundiger. De vrouwen stonden meestal bij de Feeks en de mannen bij het Bakkertje voor de deur, al liepen wij ook wel heen en weer om daar een pilsje te halen.

In 1992 hadden Karin Thonen en ik net de winkel helemaal opgeknapt en vernieuwd, toen op de woensdagochtend van de Vierdaagse de bovenbuurvrouw haar wasmachine aanzette en het huis verliet. Karin hoorde wat druppelen en toen stortte het plafond in en honderden liters water stroomden over de tafels met boeken… Het was nog vroeg, dus de brandweer kon er nog door en die brak de deur van de bovenburen open en draaide de kraan dicht. Wat een puinhoop. Maar het had niet op een betere dag kunnen gebeuren, want wat een steun en hulp kregen we die dag en de tijd erna!

Vlnr: Wilma Jansen, Joke Peters en Karin Thonen. Bij aan het komen van de wateroverlast.
Foto Renee Schoffelen

De bovenbuurvrouw heeft hier overigens nooit excuses voor aangeboden en was alleen ontzettend boos dat haar deur vernield was. Tussen haar en mij is het nooit meer goedgekomen.

Vanaf 1992 hadden we vaak een regenboogvlag boven de winkel wapperen en dat bleek een enorme aantrekkingskracht uit te oefenen op meelopende homo’s en lesbo’s. Want als ze op woensdag hun stempel hadden gehaald op de Wedren kwamen ze weer terug om de Feeks te bezoeken en rond te kijken.

Een bepaalde oudere Engelse militair staat mij nog helder voor de geest. Een echte ouderwetse ijzervreter, met een kloeke grijze snor. Hij kocht de kaartenmolens met homokaarten zowat leeg, echt honderden kaarten nam hij mee. Hij vertelde dat hij beroepsmilitair was en in het leger totaal in de kast zat. Hij liep elk jaar mee en genoot van de woensdag in onze straat, dat daar zomaar een homobar was en een boekhandel met een regenboogvlag, een plek waar hij thuis hoorde. Ik keek elk jaar naar hem uit en miste hem toen hij niet meer kwam.

Omdat het zo lekker druk was bij café het Bakkertje gingen meer cafés langs de route meedoen door zich op de Vierdaagse woensdag in veel roze ballonnen en slingers te hullen en harde gay discomuziek te draaien. Ik vond het een aanfluiting toen een welwillende medewerkster van café de Verjaardag bij ons langskwam met een roze slinger. 'Of wij ook mee wilden doen om de straat roze te kleuren?' Ze wist niet eens in wat voor winkel ze stond. Enfin.

Vlnr staand: Gon van de Berg, Mw Wintermans, Riekje Wintermans, Renee Schoffelen; zittend: Olga Jans, Gerda Hensums, Marijke Foncke
2000, foto boekhandel de Feeks


Bart van Dam was overigens degene die in die tijd de naam Roze Woensdag bedacht, analoog aan de Roze Maandag op de Tilburgse kermis. Hij opperde het idee in zijn column in de Pink en die naam sloeg aan.

Het feest in de van Welderenstraat en later de In de Betouwstraat was niet meer te stuiten, alle cafés* deden mee en de feestvierders beperkten zich niet meer tot de stoepen, maar stonden tot ver op straat. De wandelaars vonden het niet meer leuk en kwamen vloekend en tierend langs, ze stonden in de file om zich door die straten te wringen. Bij het straatoverleg waarschuwde De Feeks de cafés dat ze hun eigen glazen aan het ingooien waren, maar het geld op de korte termijn bleek toch aantrekkelijker.
* Ik kan me overigens niet herinneren dat Villa Lila in de Betouwstraat meedeed aan die commerciële kermis. Ik heb het idee dat de Villa meestal dicht was tijdens de vierdaagse en ingebouwd door de terrassen van andere horeca. Ik hoor het graag als iemand daar nog meer over weet!

In 2004 was het dus afgelopen, de route werd verlegd en liep niet meer langs de winkel. Jammer! Al werd het Roze Feest op andere plekken in de stad natuurlijk steeds uitbundiger en geniet de Roze Woensdag inmiddels landelijke bekendheid.

In herinnering aan de moeder van Riekje, die wij vele jaren langs zagen lopen!

Renee Schoffelen

Copyright teksten en afbeeldingen: Renee Schoffelen en stichting vrouwenboekhandel de Feeks.

Voor commentaar, vragen of aanvullingen kun je me mailen: renee@feeks.nl